Soru 1

1950'lerde Türkiye'nin dış politikasında yaşanan en önemli değişimlerden biri, Batı Bloğu'na entegrasyon sürecinin hızlanması ve bu bağlamda atılan adımlardır. Bu süreçte, Türkiye'nin uluslararası arenadaki konumu ve jeopolitik stratejisi açısından hangi gelişme kritik bir dönüm noktası olarak kabul edilir?

A

Bağdat Paktı'na katılım

B

Avrupa Konseyi'ne üyelik

C

Sovyetler Birliği ile saldırmazlık paktı imzalanması

D

Birleşmiş Milletler'in kurucu üyeliği

E

Kore Savaşı'na asker gönderme

Soru 2

Türkiye'nin 1950'lerdeki hızlı kentleşme sürecinin toplumsal yapıya etkileri arasında aşağıdakilerden hangisi daha az belirgindir?

A

Kentlerdeki mevcut sosyal hizmetlerin ve altyapının yetersiz kalması

B

Kentsel yaşam tarzının ve tüketim alışkanlıklarının yaygınlaşması

C

Sosyo-kültürel farklılıkların ve çatışmaların ortaya çıkması

D

Geleneksel aile yapısının ve komşuluk ilişkilerinin dönüşüme uğraması

E

Kırsal kesimdeki eğitim seviyesinin kentlerle eşitlenmesi

Soru 3

Demokrat Parti iktidarının ilk yılları, ekonomik refah ve iyimser bir atmosferle anılsa da, 1950'lerin ikinci yarısından itibaren ekonomik dengelerde bozulmalar yaşanmıştır. Bu bozulmaların temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

A

Marshall Planı yardımlarının sona ermesi ve dış kaynak bulmakta zorlanılması

B

Hükümetin altyapı ve sanayi yatırımlarını finanse etmek için yoğun iç ve dış borçlanmaya gitmesi

C

Düşük kur politikası nedeniyle ithalatın pahalı, ihracatın ise cazip hale gelmesi

D

Artan kamu harcamaları ve karşılıksız para basımı sonucu enflasyonun yükselişi

E

Tarım ürünleri fiyatlarındaki küresel düşüşler ve dış ticaret açığının artması

Soru 4

Demokrat Parti döneminin (1950-1960) ekonomik politikaları, önceki tek parti döneminin devletçi uygulamalarına kıyasla belirgin bir paradigma değişimi içermekteydi. Bu değişim, aşağıdaki alanlardan hangisinde en net şekilde gözlemlenebilir?

A

Merkezi planlamanın terk edilmesi ve tamamen serbest piyasa ekonomisine geçiş

B

Sanayileşme stratejilerinin tamamen ithal ikamesinden ihracata yönelik üretime kaydırılması

C

Yabancı sermayenin ülkeye girişine getirilen kısıtlamaların katı bir şekilde sürdürülmesi

D

Devletin ekonomik hayattaki düzenleyici rolünün tamamen ortadan kaldırılması

E

Özellikle tarım sektöründe liberalleşme ve özel girişimin desteklenmesi

Soru 5

1950'lerde Türkiye'nin Sovyetler Birliği ile ilişkileri, Soğuk Savaş'ın getirdiği gerilimlerle şekillenmiştir. Türkiye'nin bu dönemdeki Sovyet tehdidine karşı aldığı en önemli jeopolitik stratejik karar, uluslararası ittifaklar açısından hangisidir?

A

Balkan Paktı'nı kurarak bölgesel bir savunma bloğu oluşturmak

B

NATO'ya üye olarak kolektif savunma sistemi içinde yer almak

C

Birleşmiş Milletler'in askeri operasyonlarından uzak durmak

D

Bağımsız ve tarafsız dış politika ilkesini benimsemek

E

Ortadoğu'daki Arap ülkeleriyle yakınlaşarak Pan-İslamcı bir politika izlemek

Soru 6

1950'lerde Türkiye'de siyasi liberalleşme süreciyle birlikte dini pratikler ve semboller üzerindeki devlet kontrolünün yumuşatıldığı gözlemlenmiştir. Bu durum, toplumsal yaşamda hangi değişimin önünü açmıştır?

A

Kuran kurslarının yaygınlaşması, imam hatip okullarının sayısının artması ve ezanın yeniden Arapça okunmaya başlanması

B

Laiklik ilkesinin anayasadan çıkarılmasına yönelik girişimlerin yoğunlaşması

C

Azınlık cemaatlerinin kendi dini okullarını açmalarına yönelik sınırlamaların tamamen kaldırılması

D

Medreselerin yeniden açılması ve dini eğitimin müfredata dahil edilmesi

E

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın tamamen özerkleşerek devlet denetiminden çıkması

Soru 7

1950'lerde Türkiye'nin eğitim sisteminde önemli değişiklikler yaşanmıştır. Bu değişikliklerden biri, tek parti döneminde kurulmuş olan ve kırsal kalkınmada önemli rol oynayan Köy Enstitüleri'nin kapatılması ve öğretmen okullarına dönüştürülmesidir. Bu kararın, Türkiye'nin kalkınma ve toplumsal yapı üzerindeki uzun vadeli en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

A

Devletin eğitim üzerindeki ideolojik kontrolünün tamamen sona ermesi

B

Kentlerdeki eğitimli nüfusun artışıyla nitelikli işgücü havuzunun genişlemesi

C

Kırsal kalkınma modelinin sekteye uğraması ve aydınlanmacı misyonunun zayıflaması

D

Öğretmen yetiştirme programlarının Batı standartlarına tam olarak uyumlu hale gelmesi

E

Kırsal kesimdeki eğitim kalitesinin yükselmesi ve bölgesel eşitsizliklerin azalması

Soru 8

1950'lerin Türkiye'sinde çok partili siyasi hayata geçiş, siyasal katılımcılığı artırmış ve farklı toplumsal kesimlerin sesini siyaset sahnesine taşımıştır. Bu bağlamda, siyasal sistemdeki temsiliyetin en önemli artışı hangi alanda gözlemlenmiştir?

A

Kırsal kesimdeki seçmenlerin siyasal tercihlerinin ve beklentilerinin daha belirgin hale gelmesi

B

Kentli entelektüel sınıfın siyasal partilerdeki etkisinin zirveye ulaşması

C

Askeri bürokrasinin siyasi karar alma süreçlerindeki rolünün artması

D

İşçi sendikalarının mecliste doğrudan temsil edilmeye başlaması

E

Yüksek öğretim kurumlarının üniversite özerkliğini tamamen elde etmesi

Soru 9

1950'lerin ortalarından itibaren Türkiye ekonomisinde kronikleşen sorunlardan biri de döviz sıkıntısıydı. Bu durumun, ülkenin dış ticaret politikaları üzerindeki en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

A

İthalatın serbestleştirilerek dış pazarlara entegrasyonun hızlandırılması

B

Döviz rezervlerini korumak amacıyla ithalatın kısıtlanması ve dış ticaretin devlet kontrolünde sıkılaştırılması

C

İhracatı artırmak için yerli üreticilere yönelik teşviklerin kaldırılması

D

Altın rezervlerinin eritilerek dış borçların kapatılması

E

Yabancı sermayeye ülkeye giriş için ek vergiler getirilmesi

Soru 10

1950'li yıllarda Türkiye'deki siyasi ve toplumsal kutuplaşmanın, 27 Mayıs 1960 askeri darbesine zemin hazırlayan koşullar arasında önemli bir yeri vardır. Bu kutuplaşmanın en yoğun yaşandığı alanlardan biri, basının siyasi gelişmelerdeki rolü olmuştur. Dönemin basın-iktidar ilişkilerini eleştirel bir yaklaşımla analiz ettiğimizde, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu döneme ait en doğru tespittir?

A

İktidar, basın özgürlüğünü genişleterek farklı görüşlerin serbestçe ifade edilmesine olanak sağlamıştır.

B

Basın, iktidar ve muhalefet arasında giderek derinleşen bir kutuplaşma aracı haline gelmiş, iktidarın baskılarına maruz kalmıştır.

C

Uluslararası basın kuruluşları, Türkiye'deki siyasi gerilimi azaltmak için aktif rol oynamıştır.

D

Basın, siyasi partiler arasında tam bir tarafsızlık sergileyerek kamuoyunu objektif bilgilendirmeyi başarmıştır.

E

Basın, siyasi gelişmelerden bağımsız olarak sadece toplumsal ve kültürel konulara odaklanmıştır.

Soru 11

1950'ler Türkiye'sindeki siyasi yaşamda, çok partili hayata geçişle birlikte siyasi partiler arasındaki rekabetin giderek sertleştiği ve kutuplaşmanın arttığı görülmüştür. Bu durumun temel nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi daha az etkili olmuştur?

A

Soğuk Savaş konjonktürünün getirdiği ideolojik bölünmelerin iç siyasete etkisi

B

İktidar partisinin muhalefet üzerindeki baskıları ve basın özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar

C

Ekonomik sıkıntıların artmasıyla toplumdaki gerilimin siyasi alana yansıması

D

Siyasi kültürün henüz oturmamış olması ve uzlaşma yerine çatışmacı üslubun benimsenmesi

E

Sanayileşmenin tamamlanmasıyla ortaya çıkan işçi sınıfının siyasi talepleri

Soru 12

1950'lerde tarım sektöründe yaşanan gelişmeler, Türkiye ekonomisinde ve toplumsal yapısında önemli dönüşümlere yol açmıştır. Özellikle tarımda makineleşmenin artışı ve üretimin teşvik edilmesi, uzun vadede hangi toplumsal sorunu tetiklemiştir?

A

Kentlerde nitelikli işgücü eksikliğini derinleştirmiştir.

B

Tarımsal ihracatın tamamen durmasına neden olmuştur.

C

Küçük çiftçilerin arazi sahipliğini tamamen ortadan kaldırmıştır.

D

Kırsal nüfusun istihdam imkanlarını daraltarak kentlere göçü hızlandırmıştır.

E

Geleneksel tarım ürünlerinin çeşitliliğini azaltmıştır.

Soru 13

Demokrat Parti'nin ilk yıllarındaki popülerliğinin arkasındaki önemli nedenlerden biri, halkla kurduğu 'hürriyet' ve 'demokrasi' söylemiydi. Ancak iktidarının sonlarına doğru bu söylemden uzaklaşılarak muhalefet ve basına yönelik kısıtlamalar artmıştır. Bu durum, Türkiye'deki demokratikleşme sürecinin hangi kırılganlığını ortaya koymuştur?

A

Ekonomik istikrarsızlığın siyasi katılıma olumsuz etkisini

B

Sivil toplum kuruluşlarının yeterince gelişmemiş olmasını

C

Askeri müdahalelerin demokrasi üzerindeki kalıcı etkilerini

D

Uluslararası aktörlerin iç siyasete müdahalesinin gücünü

E

Siyasi aktörlerin iktidar pratiğinde demokratik teamüllere bağlılık konusunda sorunlar yaşamasını

Soru 14

1950'lerin sonlarına doğru Demokrat Parti hükümeti ile muhalefet arasındaki gerilimin tırmanmasında, 'Tahkikat Komisyonu'nun kurulması önemli bir rol oynamıştır. Bu komisyonun kurulması, demokratik hukuk devleti ilkeleri açısından hangi açıdan sorunlu bulunmuştur?

A

Sadece ekonomik yolsuzlukları araştırmakla yetinmesi

B

Muhalefet partilerinin önerisiyle kurulmuş olması

C

Askeri vesayetin siyaset üzerindeki etkisini artırması

D

Anayasa Mahkemesi'nin kuruluşuna zemin hazırlaması

E

Yargı yetkisini yasama organına devrederek kuvvetler ayrılığı ilkesini zedelemesi

Soru 15

1950'lerdeki ekonomik büyümenin önemli bir kaynağı da tarım sektöründeki gelişmelerdi. Ancak bu büyüme, özellikle 1954 sonrasında bazı kronik sorunları beraberinde getirmiştir. Aşağıdakilerden hangisi, tarımsal büyümenin sürdürülebilirliğini olumsuz etkileyen bir faktör olarak gösterilemez?

A

Tarımsal üretimin büyük ölçüde iklim koşullarına bağımlı olması

B

Tarım sektöründeki sübvansiyonların azaltılması ve üreticiye verilen desteklerin kesilmesi

C

Devletin tarımsal ürün alım ve fiyat destekleme politikaları

D

Tarımda modern sulama tekniklerinin ve gübre kullanımının yaygınlaşmaması

E

Tarım ürünleri fiyatlarındaki küresel dalgalanmalar

Soru 16

1950'li yıllarda Demokrat Parti'nin iktidara gelişi, tek parti döneminin bürokratik elitlerinin etkisinin zayıflamasına yol açmıştır. Bu durum, Türkiye'deki güç dengeleri açısından hangi önemli değişime işaret eder?

A

İş dünyasının siyasi kararlar üzerindeki etkisinin tamamen ortadan kalkmasına

B

Askerin siyaset üzerindeki denetleyici rolünün tamamen sona ermesine

C

Sivil siyasetin güçlenerek bürokratik vesayetin aşılmasına yönelik bir adım

D

Yerel yönetimlerin merkezi hükümet karşısında tam özerklik kazanmasına

E

Üniversitelerin siyasi karar alma süreçlerinde belirleyici bir rol üstlenmesine

Soru 17

1950'lerde Türkiye'de yaşanan 'Varlık Vergisi' uygulaması gibi olağanüstü ekonomik tedbirler olmamasına rağmen, dönemin hükümetleri ekonomik krizi aşmak için farklı araçlara başvurmuştur. Bu araçlardan biri de 1958 yılında çıkarılan 'İstikrar Kararları'dır. Bu kararların temel amacı nedir?

A

Askeri harcamaları artırarak savunma sanayisini güçlendirmek

B

Ekonomiyi tamamen dışa kapatarak ithal ikamesine ağırlık vermek

C

Tarımsal üretimi tamamen serbest piyasa koşullarına terk ederek devlet desteğini kaldırmak

D

Enflasyonu düşürmek, dış ticaret açığını kapatmak ve döviz kıtlığını gidermek için kapsamlı bir ekonomik reform paketi uygulamak

E

Sanayileşmeyi devlet eliyle hızlandırarak özel sektörü devre dışı bırakmak

Soru 18

1950'li yıllarda Adnan Menderes hükümetinin dış politikada özellikle ABD ve Batı ülkeleriyle yakınlaşması, Türkiye'nin uluslararası arenadaki konumunu değiştirmiştir. Bu yakınlaşmanın ardındaki temel motivasyon aşağıdakilerden hangisi olarak analiz edilebilir?

A

Türk Cumhuriyetleri ile kültürel ve ekonomik entegrasyonu sağlamak

B

Ekonomik kalkınma için Marshall Planı gibi Batı yardımlarından faydalanmak ve Sovyet tehdidine karşı güvenlik şemsiyesi altına girmek

C

Sovyetler Birliği ile ittifak kurarak bölgesel güç dengesini değiştirmek

D

Ortadoğu ülkeleriyle askeri bir blok oluşturarak İsrail'e karşı ortak hareket etmek

E

Avrupa Birliği'ne tam üyelik sürecini hızlandırmak

Soru 19

1950'ler Türkiye'sinin sosyo-ekonomik dönüşümünde belirleyici rol oynayan faktörlerden biri de kırsal kesimden kentlere yoğun göç hareketidir. Bu göçün, kentleşme dinamikleri üzerindeki en önemli etkilerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A

Siyasi partilerin kırsal alana yönelik politikalarını göz ardı ederek kent merkezlerine odaklanması

B

Kent çeperlerinde 'gecekondu' yerleşimlerinin yaygınlaşması ve plansız kentleşmenin hız kazanması

C

Tarımsal üretimin verimliliğinin düşerek gıda arzında sürekli sorunlar yaşanması

D

Kırsal kesimde işgücü açığının oluşması ve tarımda makineleşmenin zorunlu hale gelmesi

E

Kentlerin altyapı ve hizmet kapasitelerinin göç hızına paralel olarak güçlenmesi

Soru 20

1950'lerde Türk toplumunda gözlemlenen hızlı değişimin boyutlarından biri de, radyo gibi kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmasıydı. Radyonun, siyasi propaganda ve toplumsal mobilizasyon üzerindeki etkisi bağlamında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A

Siyasi muhalefetin örgütlenmesi ve halkla iletişime geçmesinde en etkili platform olmuştur.

B

Yabancı kültürlerin ülke içine yayılmasını engelleyen bir araç olarak kullanılmıştır.

C

Eğitim ve kültür alanında önemli bir rol oynamış, siyasi tartışmalardan uzak durmuştur.

D

Hükümetin politikalarını halka duyurmasında ve kamuoyu oluşturmasında önemli bir araç haline gelmiştir.

E

Sadece kent merkezlerinde etkili olmuş, kırsal kesime ulaşamamıştır.

2. Dünya Savaşı Sonrasında Türkiye ve Dünya - Test 7

Karalama Tahtası Mevcut!

Karalama Tahtası