Soru 1

Bozkır ikliminin sertliği ve tarıma elverişsiz toprak yapısı, Türk topluluklarını hayvancılığa ve buna bağlı olarak konar-göçer bir yaşam tarzına yönlendirmiştir. Bu yaşam tarzı, Türklerin askeri ve sosyal yapısını doğrudan şekillendirmiştir.

Bozkır coğrafyasının bu özelliklerinin, ilk Türk topluluklarında aşağıdakilerden hangisinin ortaya çıkmasında doğrudan etkili olduğu savunulamaz?

A

Hukuk kurallarının pratik, hızlı uygulanabilir ve yazısız olarak gelişmesinde

B

Hızlı organize olabilen, disiplinli ve dinamik bir askeri yapının kurulmasında

C

Sınıfsız ve imtiyazsız bir toplumsal yapının şekillenmesinde

D

Toprağa bağlı mülkiyet hukukunun ve feodal yapıların gelişmesinde

E

Taşınabilir sanat eserlerinin ve hafif silahların tercih edilmesinde

Soru 2

İlk Türk devletlerinde toplumsal yapı küçükten büyüğe doğru; oguş (aile), urug (aileler birliği/sülale), bod (boy), bodun (boylar birliği/millet) ve il (devlet) şeklinde teşkilatlanmıştır.

Türk toplumsal yapısını oluşturan bu hiyerarşik basamaklar dikkate alındığında, devletin (il) kurulması ve yaşatılması aşağıdakilerden hangisinin varlığına ve gücüne doğrudan bağlıdır?

A

Sadece merkezi bürokrasinin ve yazılı kanunların etkinliğine

B

Boyların bir araya gelerek ortak bir amaç etrafında birleşmesine

C

Dış ülkelerle yapılan ticari anlaşmaların sürekliliğine

D

Göçebe yaşamın terk edilerek tamamen yerleşik hayata geçilmesine

E

Sınıfsal ayrıcalıklara dayalı toprak aristokrasisinin kurulmasına

Soru 3

İlk Türk devletlerinde ülke yönetimini kolaylaştırmak amacıyla "ikili teşkilat" sistemi uygulanmıştır. Bu sisteme göre devlet; doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılır, asıl hükümdar (kağan) kutsal kabul edilen doğuda otururken, batıyı kağanın kardeşi "yabgu" unvanıyla yönetirdi.

İkili teşkilat sisteminin uygulanmasının temel amacı ve sonuçları dikkate alındığında, bu sistemle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

A

Batı kanadını yöneten yabgunun iç ve dış işlerinde tamamen bağımsız hareket etmesini zorunlu kılmıştır.

B

Dış saldırılara karşı ülkenin savunmasını tamamen imkansız hale getirerek askeri zafiyet oluşturmuştur.

C

Hükümdarın dini yetkilerini sınırlandırarak laik bir devlet düzeninin kurulmasına öncülük etmiştir.

D

Geniş sınırların yönetimini kolaylaştırırken merkezi otoritenin zayıflamasına ve bölünmelere zemin hazırlamıştır.

E

Demokratik yönetim anlayışının mutlak bir şekilde yerleşmesini sağlayarak taht kavgalarını önlemiştir.

Soru 4

İlk Türk devletlerinde hükümdara yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı. "Kut" adı verilen bu yetki kan yoluyla hanedanın erkek üyelerine geçerdi.

Kut inancının hanedanın tüm erkek üyelerine kan yoluyla geçmesi kuralının, ilk Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisine doğrudan neden olduğu savunulamaz?

A

Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması anlayışının yerleşmesine

B

Mutlak ve merkeziyetçi monarşinin kalıcı olarak güçlenmesine

C

Sık sık taht kavgalarının yaşanmasına

D

Tahta geçişte kesin ve net bir kuralın belirlenememesine

E

Devletlerin kısa sürede parçalanıp yıkılmasına

Soru 5

Kök Türk Devleti, İpek Yolu ticaretini kontrol altında tutabilmek amacıyla önce Sasanilerle ittifak kurarak Akhun Devleti'ni yıkmış, daha sonra ise Sasanilere karşı Bizans İmparatorluğu ile ittifak yapmıştır.

Kök Türk Devleti'nin bu dış politika hamleleri, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir kanıtıdır?

A

Sasanilerin Orta Asya'daki Türk varlığına tamamen son verdiğinin

B

Dini birlikteliklerin siyasi ittifaklarda belirleyici olduğunun

C

Bizans İmparatorluğu'nun Türk egemenliği altına girdiğinin

D

İpek Yolu'nun kontrolünün tamamen Bizans'a bırakıldığının

E

Ekonomik çıkarlar doğrultusunda pragmatik ittifaklar kurulduğunun

Soru 6

Pazırık Kurganı'nda yapılan kazılarda dünyanın en eski halılarından biri olan Pazırık Halısı'nın yanı sıra, at koşum takımları, ahşap arabalar, altın ve gümüş süs eşyaları ile mumyalanmış cesetler bulunmuştur.

Bu arkeolojik buluntulardan yola çıkılarak ilk Türk toplulukları hakkında aşağıdakilerden hangisine kesin olarak ulaşılamaz?

A

Hayvanların evcilleştirilerek günlük yaşamda kullanıldığına

B

Tarımsal üretimin temel geçim kaynağı haline geldiğine

C

Ölü gömme adetlerinde belirli tekniklerin uygulandığına

D

Dokumacılık ve maden işlemeciliğinde ileri gidildiğine

E

Ölümden sonraki yaşama inanıldığına

Soru 7

Karluklar, 751 Talas Savaşı'nda Çinlilere karşı Abbasileri destekleyerek savaşın kazanılmasında ve Orta Asya'nın Çinlileşmesinin önlenmesinde önemli rol oynamışlardır. Bu olaydan sonra İslamiyet'i kabul eden ilk Türk boyu olmuşlardır.

Karlukların Talas Savaşı'ndaki bu tutumu ve sonrasındaki gelişmeler, aşağıdakilerden hangisine zemin hazırlamıştır?

A

Abbasilerin Türkleri tamamen kendi egemenlikleri altına almasına

B

Kök Türk Devleti'nin yıkılarak yerine Uygur Devleti'nin kurulmasına

C

Türk-İslam tarihinin başlamasına ve kültürel etkileşimin hızlanmasına

D

Çin'in Orta Asya'daki egemenliğinin kesin olarak pekişmesine

E

Türklerin göçebe yaşam tarzını tamamen terk etmesine

Soru 8

İlk Türklerde ölen kişilerin arkasından "yuğ" adı verilen cenaze törenleri düzenlenir, mezarlarına (kurgan) hayattayken öldürdüğü düşman sayısı kadar "balbal" adı verilen taş heykeller dikilirdi.

İlk Türk devletlerindeki bu uygulamalar, aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesi değildir?

A

Tek tanrılı inanç sisteminden tamamen uzaklaşıldığının

B

Ölen kişiye ve hatırasına saygı gösterildiğinin

C

Savaşçılık özelliklerinin toplumsal olarak ödüllendirildiğinin

D

Ölümden sonraki yaşam inancının varlığının

E

Sanatsal faaliyetlerin inanç sistemiyle ilişkili olduğunun

Soru 9

Hazar Hakanlığı'nda yöneticiler Museviliği benimsemişken, halk arasında Hristiyanlık, İslamiyet, Musevilik ve Gök Tanrı inancı bir arada özgürce yaşanmıştır. Mahkemelerde her dinin temsilcisinden oluşan bir hakimler kurulu görev yapmıştır.

Hazarlardaki bu dini çeşitlilik ve adalet mekanizması, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

A

Dış ticaretin sadece Musevi tüccarlar eliyle yürütüldüğünün

B

Dini hoşgörünün ve adaletli bir yönetim anlayışının egemen olduğunun

C

Siyasi birliğin dini ortaklık sayesinde korunduğunun

D

Devletin teokratik kurallarla katı bir şekilde yönetildiğinin

E

Museviliğin tüm halk tarafından zorla kabul ettirildiğinin

Soru 10

İlk Türk devletlerinde hukukun temelini yazısız hukuk kuralları olan "töre" oluştururdu. Töre; gelenekler, kurultay kararları ve kağanın emirlerinden meydana gelirdi. Ancak törenin adalet (könilik), eşitlik (tüzlük), iyilik (uzluk) ve insanlık (kişilik) gibi değişmez ilkeleri vardı.

Törenin değişmez ilkelerinin bulunması ve kağan dahil herkesin töreye uymak zorunda olması, ilk Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisinin varlığını kanıtlar?

A

Yazılı hukuk sisteminin erken dönemde geliştiğini

B

Sınıfsal farklılıkların yasal güvence altına alındığını

C

Hükümdarın yasama yetkisinin sınırsız olduğunu

D

Dini kuralların hukuk sistemine tamamen yön verdiğini

E

Kanun üstünlüğü ve adalet anlayışının benimsendiğini

Soru 11

Atın evcilleştirilmesi ve tekerlekli arabaların (göç evleri) kullanılmasının, ilk Türk topluluklarına sağladığı askeri ve sosyal avantajlar göz önüne alındığında, bu durumun aşağıdakilerden hangisine zemin hazırladığı söylenemez?

A

Farklı kültürlerin etkisi altında kalarak milli benliklerini tamamen kaybetmelerine

B

Farklı coğrafyalarda yeni Türk devletlerinin kurulmasına ve Türk kültürünün yayılmasına

C

Olumsuz iklim şartları ve dış baskılar karşısında kolayca yer değiştirebilmelerine

D

Savaşlarda manevra kabiliyetinin artmasına ve ani baskın gücünün elde edilmesine

E

Geniş bozkır alanlarında hızlı ve etkin bir haberleşme ağının kurulmasına

Soru 12

İlk Türk topluluklarının Orta Asya'dan dünyanın farklı bölgelerine göç etmesinde iklim değişiklikleri, kuraklık, nüfus artışı, otlak yetersizliği, boylar arası mücadeleler ve Çin baskısı gibi nedenler etkili olmuştur.

Türk göçlerinin nedenleri ve sonuçları birlikte değerlendirildiğinde, bu göç hareketlerinin aşağıdakilerden hangisine yol açtığı savunulamaz?

A

Türk boyları arasında inanç ve dil birliğinin kesin olarak korunmasına

B

Gidilen bölgelerdeki yerel halklarla kültürel etkileşim yaşanmasına

C

Avrupa ve Ön Asya'nın etnik ve siyasi yapısının değişmesine

D

Türk tarihinin tek bir coğrafyada ve bütüncül olarak incelenmesinin zorlaşmasına

E

Farklı bölgelerde yeni Türk devletlerinin kurulmasına

Soru 13

Coğrafi bir terim olarak "Türkiye" (Turquia) ifadesi tarih boyunca farklı bölgeleri tanımlamak için kullanılmıştır. Bizans kaynaklarında 6. yüzyılda Orta Asya için kullanılan bu ifade, zamanla farklı bölgeleri de kapsamıştır.

Tarihsel süreçte Bizans kaynaklarında "Türkiye" ifadesinin sırasıyla Orta Asya, Karadeniz'in kuzeyi ve Anadolu için kullanılmış olması, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

A

Türk göçlerinin ve egemenlik alanlarının zamanla batıya kaydığının

B

İpek Yolu ticaretinin tamamen Türklerin kontrolüne girdiğinin

C

Türklerin tek bir siyasi çatı altında birleştiğinin

D

Bizans İmparatorluğu'nun Türk kültürünü tamamen benimsediğinin

E

Türklerin yerleşik hayata geçiş süreçlerinin tamamlandığının

Soru 14

Orhun Abideleri'nde yer alan "Fakir milleti zengin kıldım, az milleti çok kıldım. Açları doyurdum, çıplakları giydirdim." ifadeleri dikkat çekicidir.

Orhun Abideleri'nde geçen bu ifadeler, ilk Türk devletlerindeki hangi devlet anlayışının doğrudan bir göstergesidir?

A

Federal devlet anlayışının

B

Sosyal devlet anlayışının

C

Sömürgeci devlet anlayışının

D

Teokratik devlet anlayışının

E

Oligarşik devlet anlayışının

Soru 15

Uygurlar, Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini kabul etmişlerdir. Bu dinin hayvansal gıdaların tüketilmesini ve savaşmayı yasaklaması, Uygurların yaşam tarzında köklü değişikliklere yol açmıştır.

Maniheizm dininin kabul edilmesinin Uygur toplumunda yol açtığı aşağıdaki değişimlerden hangisi, doğrudan yerleşik hayata geçildiğinin bir kanıtı olamaz?

A

Tapınak, saray ve ev gibi kalıcı mimari eserlerin inşa edilmesi

B

Toprağa bağlı mülkiyet kavramının ve ticaret hukukunun gelişmesi

C

Savaşçılık özelliklerinin zayıflaması ve askeri mücadelenin azalması

D

Şehirlerin kurularak etrafının surlarla çevrilmesi

E

Tarımsal üretimin başlaması ve sulama kanallarının yapılması

Soru 16

Uygur Devleti'ni yıkarak Ötüken'de devlet kuran Kırgızlar, tarih sahnesinde önemli izler bırakmışlardır.

Kırgızların tarih sahnesindeki faaliyetleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi Kırgızlara ait bir özellik değildir?

A

Yenisey Nehri boylarında kendilerine ait kitabeler bırakmaları

B

Dünyanın en uzun destanı olan Manas Destanı'nı oluşturmaları

C

İslamiyet'i resmi devlet dini olarak kabul eden ilk Türk devleti olmaları

D

Moğol hakimiyetini kabul eden ilk Türk devleti olmaları

E

Uygur Devleti'ne son vererek Ötüken merkezli egemenlik kurmaları

Soru 17

Peçenekler, devlet kuramamış ancak Karadeniz'in kuzeyinde ve Balkanlar'da etkili olmuş bir Türk boyudur. Bizans ordusunda ücretli askerlik yapan Peçenekler, 1071 Malazgirt Savaşı'nda Büyük Selçuklu ordusunun Türk olduğunu fark ederek Selçuklu safına geçmişlerdir.

Peçeneklerin Malazgirt Savaşı sırasında taraf değiştirerek Selçuklu ordusuna katılması, aşağıdakilerden hangisinin askeri ve siyasi kararlarda etkili olduğunu gösterir?

A

Soydaşlık bilincinin ve ortak kültürel bağların

B

Mezhep çatışmalarının ordu içindeki disiplini bozmasının

C

Bizans'ın Peçenekleri tamamen asimile etmek istemesinin

D

Bizans İmparatorluğu'nun ekonomik olarak çöküşe geçmesinin

E

Selçukluların daha yüksek ücret teklif etmesinin

Soru 18

Tarihte bilinen ilk Türk topluluğu olan İskitler (Sakalar), maden işlemeciliğindeki ustalıkları nedeniyle "Bozkırın Kuyumcuları" olarak adlandırılmıştır. Sanatlarında hayvan mücadele sahnelerini konu alan "hayvan üslubu"nu kullanmışlardır.

İskitlerin sanat eserlerinde yırtıcı hayvanların birbirleriyle mücadelesini ve av sahnelerini yoğun bir şekilde işlemeleri, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir yansımasıdır?

A

Siyasi birliğin tek bir merkezden yönetilmesinin getirdiği otoritenin

B

Mücadeleci yaşam tarzının ve doğayla iç içe olmanın

C

Tek tanrılı dinlerin getirdiği tasvir yasaklarının aşılmak istenmesinin

D

Komşu uygarlıklarla yapılan barışçıl ticari ilişkilerin

E

Yerleşik hayata geçişle birlikte doğaya duyulan özlemin

Soru 19

İlk Türk devletlerinde eli silah tutan her kadın ve erkek asker kabul edilirdi. Düzenli ve ücretli bir ordu bulunmaz, savaş zamanı tüm halk orduyu oluştururdu. Bu duruma "ordu-millet" anlayışı denirdi.

İlk Türk devletlerindeki "ordu-millet" anlayışının ortaya çıkmasında ve gelişmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi savunulamaz?

A

Sınıflı toplum yapısının askeri ayrıcalıkları zorunlu kılmasının

B

Hayvancılıkla uğraşmanın binicilik ve savaşçılık becerilerini geliştirmesinin

C

Konar-göçer yaşam tarzının her an savaşa hazır olmayı gerektirmesinin

D

Bozkır hayatının getirdiği sürekli mücadele ve güvenlik ihtiyacının

E

Dış tehditlere karşı toplumsal savunma bilincinin yüksek olmasının

Soru 20

İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı meclise "kurultay" veya "toy" denirdi. Kurultaya kağan, hatun, hanedan üyeleri, boy beyleri ve askeri yöneticiler katılırdı. Kağanın kararları kurultayda tartışılır ve bazen kabul edilmeyebilirdi.

Kurultayın bu yapısı ve işleyişi göz önüne alındığında, ilk Türk devletlerindeki yönetim anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A

Kağanın yetkilerinin sınırsız ve mutlak bir güce dayandığını

B

Kadınların devlet yönetiminde hiçbir şekilde söz sahibi olamadığını

C

Kağanın otoritesinin meclis kararlarıyla dengelenebildiğini

D

Teokratik bir yönetim yapısının devlet işlerinde egemen kılındığını

E

Halkın doğrudan temsil edildiği parlamenter bir sistemin uygulandığını

Avrasya'da İlk Türk İzleri ve Coğrafi Çevre - Test 7

Hatalı Soru Bildirimi