Soru 1

İlk Türk devletlerinde toplumsal yapı, küçükten büyüğe doğru birbirine bağlı halkalardan oluşan bir hiyerarşiye sahipti. Bu yapı aileden başlayarak devlete kadar uzanırdı.

İlk Türk toplumundaki bu sosyal hiyerarşinin küçükten büyüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A

İl - Bodun - Bod - Urug - Oguş

B

Urug - Bod - Oguş - İl - Bodun

C

Oguş - Bod - Urug - Bodun - İl

D

Oguş - Urug - Bod - Bodun - İl

E

Urug - Oguş - Bodun - Bod - İl

Soru 2

İlk Türk devletlerinin ekonomik yapısı büyük ölçüde hayvancılığa dayanmakla birlikte, coğrafi konumları gereği uluslararası ticaret yolları üzerinde de önemli bir denetim kurmuşlardır. Özellikle İpek Yolu'na hakim olmak için Çin, Sasani ve Bizans gibi devletlerle yoğun mücadeleler ve ittifaklar gerçekleştirmişlerdir.

Aşağıdakilerden hangisi, ilk Türk devletlerinin İpek Yolu hakimiyeti için gerçekleştirdiği siyasi ve askeri hamlelerden biri değildir?

A

Hunların Çin'i vergiye bağlayarak ticaret yollarını güvenceye alması

B

Göktürklerin Bizans ile ittifak kurarak Sasanileri zayıflatması

C

Asya Hunlarının Çin'i tamamen topraklarına katıp yerleşmesi

D

Göktürklerin Sasanilerle ittifak kurarak Akhun Devleti'ni yıkması

E

Uygurların Çin ile ticari anlaşmalar yaparak sınır ticaretini geliştirmesi

Soru 3

İlk Türk devletlerinde ülke toprakları yönetim kolaylığı sağlamak amacıyla "doğu" ve "batı" olmak üzere ikiye ayrılarak yönetilirdi. Kutsal kabul edilen doğuda asıl hükümdar (Kağan) bulunurken, batıda ise genellikle hanedan üyesi olan "Yabgu" unvanlı bir yönetici yer alırdı. Yabgu, iç işlerinde serbest, dış işlerinde ise doğudaki kağana bağlıydı.

Bu yönetim modelinin uygulanmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A

Boy beylerinin kurultaydaki etkisini azaltmak

B

Ülke sınırları içinde tam bir inanç birliği sağlamak

C

Geniş sınırları daha kolay yönetmek ve idari yapıyı kolaylaştırmak

D

Çin ile olan ticari ilişkileri tek elden yürütmek

E

Orduyu tamamen sivil denetim altına almak

Soru 4

İlk Türk devletlerinde konargöçer yaşam tarzının bir sonucu olarak hapis cezaları genellikle kısa süreli (en fazla 10-12 gün) tutulmuştur. Uzun süreli hapis cezaları uygulanmamıştır.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A

Hükümdarın af yetkisini çok sık kullanması

B

Hukuk sisteminin gelişmemiş olması ve yargılamanın yapılamaması

C

Suç oranlarının çok düşük olması ve ağır cezaların gerekmemesi

D

Göçebe yaşam tarzı nedeniyle yerleşik hapishanelerin yapılamaması

E

Suçluların doğrudan sürgün edilerek cezalandırılması

Soru 5

İlk Türk devletlerinde hükümdara yönetme yetkisinin Gök Tengri tarafından verildiğine inanılırdı. "Kut" adı verilen bu yetki, kan yoluyla hanedanın erkek üyelerine geçerdi.

Kut inancının hanedanın tüm erkek üyelerine kan yoluyla geçmesi uygulamasının ilk Türk devletlerinde yol açtığı en belirgin olumsuz sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

A

Sık sık taht kavgalarının yaşanması ve devletlerin kısa sürede yıkılması

B

Ordu içindeki askeri disiplinin tamamen ortadan kalkması

C

Dini liderlerin devlet yönetiminde mutlak egemenlik kurması

D

Hükümdarın yetkilerinin kurultay tarafından tamamen sınırlandırılması

E

Komşu devletlerle barışçıl ilişkilerin sürdürülememesi

Soru 6

İlk Türk devletlerinde hukukun temelini yazısız hukuk kuralları olan "töre" oluştururdu. Töre, dinamik bir yapıya sahip olup zamanın ihtiyaçlarına göre değişebilirdi ancak törenin değişmez bazı temel ilkeleri bulunmaktaydı.

Aşağıdakilerden hangisi, törenin zamanla değişmeyen ve adalet, iyilik, eşitlik gibi evrensel değerleri temsil eden ilkelerinden biri değildir?

A

Kut (Egemenlik)

B

Kişilik (İnsanlık)

C

Könilik (Adalet)

D

Uzluk (İyilik/Faydalılık)

E

Tüzlük (Eşitlik)

Soru 7

Orta Asya'nın coğrafi yapısı, yüksek dağlar, geniş platolar ve çöllerle çevrili olması nedeniyle dış dünyaya kapalı bir havza görünümündedir. Bu durum, bozkır kültürünün kendine özgü yapısının uzun süre korunmasını sağlamıştır.

Aşağıdakilerden hangisi, Orta Asya'nın bu coğrafi özelliklerinin Türk toplulukları üzerindeki etkilerinden biri değildir?

A

Bağımsızlıklarına son derece düşkün olmaları

B

Deniz ticaretiyle uğraşarak zenginleşmeleri

C

Taşınabilir çadır (yurt) kültürünü geliştirmeleri

D

Hayvancılığı temel ekonomik faaliyet haline getirmeleri

E

Mücadeleci ve savaşçı bir karakter kazanmaları

Soru 8

İlk Türk devletlerinde hükümdarın eşi olan "Hatun" (Katun), devlet yönetiminde önemli bir siyasi nüfuza sahipti. Hatunlar kurultaya katılır, elçileri kabul eder ve hükümdar savaşta veya uzakta olduğunda devleti temsil ederlerdi.

Bu durum, ilk Türk devletleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

A

Veraset sisteminde kadınların da tahta geçme hakkı olduğunun

B

Siyasi kararların yalnızca kadınlar tarafından alındığının

C

Kadının sosyal ve siyasi alanda yüksek bir statüye sahip olduğunun

D

Kadınların askeri sınıfta yer almasının yasaklandığının

E

Teokratik bir yönetim anlayışının benimsendiğinin

Soru 9

İlk Türk devletlerinde sanat, yaşam tarzının doğrudan bir yansıması olmuştur. Göçebe yaşam nedeniyle sanat eserleri genellikle taşınabilir nitelikteki eşyalar, kemerler, kılıç kabzaları, at koşum takımları ve çadır süslemelerinden oluşmuştur. Bu eserlerde hayvan figürleri ve mücadeleleri sıkça işlenmiştir.

Bu sanatsal özellikler dikkate alındığında, ilk Türklerde aşağıdaki sanat dallarından hangisinin gelişmesi beklenemez?

A

Maden işlemeciliği

B

Dokumacılık

C

Dericilik

D

Fresk ve anıtsal mimari

E

Ahşap oymacılığı

Soru 10

Orta Asya'nın sert karasal iklimi ve geniş bozkırları, ilk Türk topluluklarının yaşam biçimini doğrudan şekillendirmiştir. Bu coğrafi çevre, tarıma elverişli alanların sınırlı olması nedeniyle Türkleri hayvancılığa yönlendirmiş ve konargöçer bir yaşam tarzını zorunlu kılmıştır.

Bu coğrafi koşulların ve konargöçer yaşam tarzının ilk Türk devletlerinin siyasi yapısı üzerindeki en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

A

Toprağa dayalı feodal bir aristokrasinin oluşması

B

Düzenli ve sürekli bürokratik kurumların oluşturulması

C

Yazılı hukuk kurallarının erken dönemde gelişmesi

D

Boylar federasyonu şeklinde örgütlenilmesi

E

Mutlak ve merkeziyetçi bir monarşinin kurulması

Soru 11

Bozkırın kuyumcuları olarak adlandırılan İskitler (Saka), Avrasya coğrafyasında derin izler bırakmıştır. İskitlerin sanatsal üretimlerinde hayvan mücadele sahnelerine, yırtıcı hayvan figürlerine ve mitolojik ögelere sıkça yer verilmiştir.

İskitlerin sanat anlayışında görülen bu durum, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir sonucu değildir?

A

Göçebe yaşam tarzının benimsenmesinin

B

Hayvancılığın temel geçim kaynağı olmasının

C

Doğayla iç içe bir hayat sürülmesinin

D

Çevresel faktörlerin estetik algıyı şekillendirmesinin

E

Yerleşik hayata geçilerek mimari eserler üretilmesinin

Soru 12

Asya Hun Devleti hükümdarı Mete Han, Türk askeri tarihinde çığır açan bir düzenleme yaparak orduyu on, yüz, bin ve on bin kişilik birimlere ayırmış ve her birimin başına rütbeli komutanlar atamıştır. Bu sistem "onlu teşkilat" olarak adlandırılmıştır.

Mete Han tarafından temelleri atılan onlu teşkilatın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A

Farklı etnik grupları tek bir inanç etrafında toplamak

B

Ordunun sevk, idare ve komuta kontrolünü kolaylaştırmak

C

Boylar arasındaki kan davalarını tamamen sona erdirmek

D

Ülke sınırlarını batı yönünde genişletmek

E

Tarımsal üretimi askeri denetim altına almak

Soru 13

İlk Türk devletlerinde ölen kişilerin değerli eşyaları, atı ve silahıyla birlikte "kurgan" adı verilen mezarlara gömülmesi yaygın bir uygulamaydı. Ayrıca mezarların üzerine ölen kişinin hayattayken öldürdüğü düşman sayısı kadar "balbal" adı verilen taş heykeller dikilirdi.

Bu mezar kültürü ve defin uygulamaları, ilk Türk topluluklarında aşağıdakilerden hangisinin varlığına kanıt olarak gösterilebilir?

A

Tek tanrılı din anlayışının kesin olarak benimsendiğine

B

Ölümden sonraki yaşamın (ahiret) varlığına inanıldığına

C

Sınıfsal farklılıklerin mezar mimarisine yansıdığına

D

Atalar kültünün devlet yönetimine doğrudan yön verdiğine

E

Ölüm cezasının hukuk sisteminde yer almadığına

Soru 14

Türk orduları, savaşlarda düşmanı şaşırtmak ve pusuya düşürmek amacıyla yüzyıllar boyunca "Turan Taktiği" (Hilal Taktiği veya Kurt Oyunu) adı verilen bir strateji uygulamışlardır. Bu taktik, ordunun merkez gücünün geri çekiliyormuş gibi yapması (sahte ricat) ve kanatların düşmanı çevrelemesi esasına dayanırdı.

Turan taktiğinin başarıyla uygulanabilmesi, Türk ordusunun aşağıdaki özelliklerinden hangisine sahip olmasını zorunlu kılmıştır?

A

Sadece savunma savaşı yapabilecek şekilde konuşlanmasını

B

Kuşatma silahları ve ağır mancınık teknolojisine sahip olmasını

C

Ağır zırhlı ve yavaş hareket eden piyade birliklerinden oluşmasını

D

Savaş sırasında tamamen bağımsız hareket eden boy kuvvetlerine dayanmasını

E

Yüksek hareket kabiliyetine sahip süvari (atlı) birliklerden oluşmasını

Soru 15

İlk Türk toplulukları, tarih boyunca anayurtları olan Orta Asya'dan dünyanın farklı bölgelerine kitlesel göçler gerçekleştirmişlerdir. Bu göçlerin arkasında hem coğrafi hem de siyasi nedenler bulunmaktadır.

Aşağıdakilerden hangisi, Türk göçlerinin gerçekleşmesinde etkili olan siyasi nedenler arasında yer alır?

A

Kuraklık ve otlak yetersizliğinin yaşanması

B

İklim şartlarının tarım yapmayı zorlaştırması

C

Salgın hayvan hastalıklarının baş göstermesi

D

Nüfusun hızla artması ve toprakların yetersiz kalması

E

Çin ve Moğol gibi dış güçlerin baskıları

Soru 16

Orhun Abideleri'nde yer alan "Fakir milleti zengin kıldım, az milleti çok kıldım. Aç milleti doyurdum, çıplak milleti giydirdim." ifadeleri, Türk devlet geleneğinin önemli bir unsurunu ortaya koymaktadır.

Kitabelerde geçen bu ifadeler, ilk Türk devletlerindeki hangi yönetim anlayışının doğrudan bir göstergesidir?

A

Teokratik devlet yapısının

B

Sömürgeci devlet politikasının

C

Sosyal devlet anlayışının

D

Oligarşik yönetim biçiminin

E

Federal devlet örgütlenmesinin

Soru 17

Orta Asya'dan göç eden bazı Türk boyları, gittikleri bölgelerdeki yoğun nüfus ve farklı dini/kültürel çevrelerin etkisiyle zamanla milli benliklerini kaybetmişlerdir (asimile olmuşlardır). Ancak bazı Türk boyları ise kendi kültürlerini korumayı başarmışlardır.

Aşağıdaki Türk topluluklarından hangisi, göç ettiği coğrafyada Hristiyanlığı benimseyerek zamanla milli kimliğini kaybeden ve asimile olan Türk boyları arasında yer alır?

A

Göktürkler

B

Akhunlar

C

Kırgızlar

D

Avarlar

E

Karahanlılar

Soru 18

Sibirya ve Orta Asya'da yapılan arkeolojik kazılar sonucunda ortaya çıkarılan kültür merkezleri, Türk tarihinin karanlık dönemlerini aydınlatmaktadır. Bu kültür merkezlerinden biri, Türklerin en eski ataları tarafından oluşturulduğu kabul edilen, bakır ve taş aletlerin bir arada kullanıldığı, avcılık ve hayvancılıkla uğraşan bir topluluğa ait olan kültür bölgesidir.

Yukarıda özellikleri belirtilen ve "Türklerin en eski kültür çevresi" olarak kabul edilen Orta Asya kültür bölgesi aşağıdakilerden hangisidir?

A

Karasuk

B

Tagar

C

Afanasyevo

D

Anav

E

Andronovo

Soru 19

İlk Türk devletlerinde dini inanışlar ve ritüeller sosyal hayatın önemli bir parçasıydı. Gök Tengri inancının yanı sıra doğa güçlerine inanma (Yerler-Sular) ve atalar kültü de yaygındı. Ayrıca cenaze törenlerine büyük önem verilirdi.

İlk Türk devletlerinde cenaze törenlerine verilen ad ve bu törenlerde yakılan ağıtlara verilen isim aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

A

Toy - Sav

B

Yuğ - Sagu

C

Yuğ - Sav

D

Balbal - Koşuk

E

Kurgan - Sagu

Soru 20

İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı meclise "Kurultay" (Toy veya Kengeş) adı verilirdi. Kurultaya hükümdar, hatun, boy beyleri ve askeri-sivil yöneticiler katılırdı. Hükümdarın olmadığı zamanlarda kurultaya aygucı (başbakan) başkanlık ederdi.

Kurultayda son kararın hükümdara ait olması ve kurultay üyelerinin görüşlerini serbestçe ifade edebilmesi, bu meclisin sırasıyla hangi özelliklere sahip olduğunu gösterir?

A

Yürütme kurulu - Oligarşik yönetim

B

Karar organı - Monarşik yapı

C

Yasama organı - Teokratik yapı

D

Danışma meclisi - Demokratik özellik

E

Yargı mercii - Aristokratik özellik

Avrasya'da İlk Türk İzleri ve Coğrafi Çevre - Test 8

Hatalı Soru Bildirimi